# Case 8 - Audyt uprzedzen, który mial uczyc, a uruchomil sprzeciw

## Psychologia społeczna - zadanie egzaminowe z pulapka

**Temat:** Perswazja, reactance i zmiana postaw

## CZESC I - TRESC CASE STUDY

**Tytul case study:**  
"Audyt uprzedzen, który mial uczyc, a uruchomil sprzeciw"

### Opis sytuacji / case study

Na uczelni uruchomiono internetowy "audyt wrazliwosci i uprzedzen" dla studentów oraz doktorantow. Narzedzie mialo pomagac w autorefleksji nad komunikacja, stereotypami i inkluzywnoscia. Kampanii towarzyszyly hasla: "Sprawdz, co nosisz w sobie" oraz "Odwaga zaczyna się od konfrontacji z wlasnymi uprzedzeniami". Na koncu formularza użytkownik dostawal wynik opisowy i sugestie dalszych materialow edukacyjnych.

Zespol projektowy zakladal, ze studenci potraktuja audyt jako ciekawa forme autoanalizy. Czesci odbiorcow rzeczywiscie spodobal się pomysl. Jednak duza grupa zareagowala niechetnie, ironicznie albo unikowo. Niektorzy wchodzili na strone, ale jej nie konczyli. Inni udostepniali link z komentarzami typu "kolejny test, który ma ci powiedziec, kim jestes".

W wypowiedziach pojawialy się komentarze:

- "Nie lubie, jak system z gory zaklada, ze mam cos zdemaskowac w sobie".
- "To brzmi jak ocena, nie jak nauka".
- "Sam temat jest wazny, ale forma jest ustawiona przeciwko mnie".
- "Przeczytalem pytania i od razu mialem ochote to zamknac".
- "Moze i to potrzebne, ale nie chce byc przepytywany jak podejrzany".

Tworcy projektu zaczeli się zastanawiac, czy problem lezy w tym, ze material nie zostal dostatecznie powaznie przetworzony, czy raczej w tym, ze juz sama konstrukcja przekazu wzbudzila opor i obronnosc.

W sprawie pojawiaja się nastepujace problemy:

- temat jest ważny i część odbiorcow to przyznaje,
- jednoczesnie forma może byc odbierana jako osadzajaca i zagrazajaca autonomii,
- odbiorcy mogą zamykac się zanim wejda w refleksje,
- dwa narzedzia wydaja się pasowac: ELM i reactance.

## CZESC II - ZADANIA DLA STUDENTA

### Sekcja: Podejscie analityczne

Wybierz jedno narzedzie glowne i uzasadnij, czemu drugie kuszace narzedzie jest tu tylko częściowo trafne.

Rozwaz:

- model ELM,
- analize oporu psychologicznego,
- analize skutecznosci przekazu perswazyjnego.

### Sekcja: Rozstrzygniecie i uzasadnienie

Wskaz:

- najlepsze narzedzie,
- najbardziej mylacy falszywy trop,
- oraz co konkretnie w materiale przesadza o wyborze.

<details>
<summary><strong>Klucz - otworz po rozwiązaniu</strong></summary>

## Wersja modelowa

### Sedno pulapki

Ten case jest specjalnie zbudowany tak, by kusic `ELM`. Rzeczywiscie można by powiedziec, ze odbiorcy nie weszli w gleboka elaboracje i przerwali kontakt z materialem. To jednak opis skutku, a nie najlepszego mechanizmu wyjasniajacego. Najlepszym narzedziem jest tutaj `analiza oporu psychologicznego`.

### Dlaczego reactance jest najlepsze

W materiale wielokrotnie powraca motyw zagrozenia autonomii i tozsamosci:

- "to brzmi jak ocena",
- "ustawione przeciwko mnie",
- "nie chce byc przepytywany jak podejrzany".

To nie jest zwykle niskie zaangazowanie poznawcze. To jest aktywna reakcja obronna wobec formy, która odbiorca interpretuje jako kontrolujaca lub moralnie ustawiajaca.

### Dlaczego ELM nie jest tu najlepszy jako narzedzie glowne

ELM moglby pomoc powiedziec, ze komunikat nie doprowadzil do centralnego przetwarzania. To prawda, ale niewystarczajaca. Case pokazuje, ze przeszkoda pojawia się jeszcze wczesniej: odbiorca czuje sprzeciw wobec samego ustawienia relacji komunikacyjnej. W takim ukladzie reactance jest bardziej podstawowym mechanizmem.

### Glowny problem / pytanie

Dlaczego narzedzie zaprojektowane jako forma autorefleksji zostalo przez część odbiorcow odebrane jak ocena i uruchomilo unikanie zamiast ciekawosci?

### Cel opracowania

Wyjasnic psychologiczne przyczyny defensywnosci i przeprojektowac komunikat tak, by obniżyć threat to autonomy i zwiększyć gotowosc do refleksji.

### Najwazniejsze wnioski

1. Audyt nie byl odbierany neutralnie, lecz jako relacja oceny i demaskowania.
2. Gdy zagrozona jest autonomia i obraz siebie, odbiorca broni się przed formą jeszcze zanim oceni treść.
3. Tematy tozsamosciowo wrazliwe wymagaja jezyka bardziej zapraszajacego i autonomicznego.

### Najlepszy wariant rozwiązania

Przeprojektowanie calej narracji z "sprawdz, co z toba nie tak" na "zobacz, jak ludzie naturalnie upraszczaja świat i jak można to lepiej rozumiec", plus opcja wyboru sciezki i bardziej nienapastliwy onboarding.

### Zrodla i badania wspierajace interpretacje

1. Steindl C, et al. *Understanding Psychological Reactance: New Developments and Findings.* PubMed.  
   https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27453805/

2. Xu J. *The Impact of Locus of Control and Controlling Language on Psychological Reactance and Ad Effectiveness in Health Communication.* PubMed.  
   https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27824266/

3. van Gestel LC, et al. *Should or could? Testing the use of autonomy-supportive language and the provision of choice in online computer-tailored alcohol reduction communication.* PubMed.  
   https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30834136/

4. Rodriguez-Hernandez V, et al. *Emotional and Cognitive Processes Underlying Persuasion, Moderating Factors, and Physiological Reactions: A Systematic Review.* PubMed.  
   https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39688222/

</details>